دیسک کمر؛
علائم، درمان و زمان نیاز به جراحی
بیشتر کسانی که با تشخیص « دیسک کمر» به مطب مراجعه می کنند، یک ترس مشترک دارند: « یعنی باید عمل کنم؟». پاسخ کوتاه این است: در بیشتر موارد، خیر.
این متن را نوشته ام تا بدانید در بدنتان چه اتفاقی افتاده است و تصمیم برای مسیر درمان چگونه است.
- نوشته: دکتر زهرا سالاری نژاد – جراح مغز و اعصاب
دیسک کمر چیست؟
بین مهره های کمری شما بالشتک های نرمی قرار دارد که جلو ضربه وارد به ستون مهره را می گیرد. هر بالشتک یک پوسته محکم دارد که از مغز ژله ای وسط بالشتک محافظت می کند.
وقتی این پوسته در اثر افزایش سن یا فشار ناگهانی ضربه آسیب ببیند، بخشی از مغز ژله ای خارج می شود. اگر این بیرون زدگی به ریشه عصبی کنارش یا خود نخاع کمری فشار وارد کند، علایم بیمار شروع می شود.
نکته ای که کمتر گفته می شود: بیرون زدگی دیسک در MRI در بیماران بدون درد و بدون علامت هم دیده می شود؛ ما بیمار را بررسی و درمان می کنیم و نه MRI را.
علائم دیسک را بشناسیم
کمردرد تنها معمولا نشانه درگیری عضلانی و یا التهاب مفاصل می باشد. آنچه دیسک را مطرح میکند، انتشار درد به سمت پا می باشد.
درد تیر کشنده به پا
دردی که از کمر شروع می شود و به باسن، پشت ران و گاهی تا مچ پا می کشد. معمولا یک طرفه است ولی گاهی دوطرفه هم می باشد.
بی حسی و گزگز پا
حس سوزن سوزن شدن و یا بی حسی در ناحیه تحتانی پا یا در مسیر مشخص نشان فشار دیسک است.
بدتر شدن با فشار
سرفه، عطسه، زور زدن یا نشستن طولانی موجب تشدید درد دیسک می شود. معمولا با دراز کشیدن درد بهتر می شود.
ضعف عضلانی
سختی در حرکت مچ پا به بالا و یا سختی در پله بالا آمدن نشان مهم و جدی دیسک کمر است.
MRI دارید و نمیدانید دیسک کمر شما نیاز به درمان تخصصی است یا خیر؟
تصمیم درمانی فقط با MRI نیست و معاینه و تصویربرداری کنار هم مهم است؛ پس همین امروز جهت بررسی دقیق نوبت بگیرید.
این علایم یعنی همین امروز مراجعه کنید:
- بی حسی ناحیه تناسلی و داخل ران ها (به اصطلاح ناحیه زینی )
- بی اختیاری ادراری یا ناتوانی در دفع ادرار
- ضعف پیشرونده یا افتادگی مچ پا
درمان بدون جراحی
حدود 8 نفر از هر 10 بیمار، بدون عمل جراحی و با درمان دارویی و تغییر سبک زندگی بهبود می یابند. بدن توانایی جذب تدریجی و آهسته دیسک بیرون زده کوچک را دارد.
- استراحت نسبی، نه استراحت مطلق؛ سه تا چهار روز کم کردن فعالیت مفید است. خوابیدن طولانی مدت در تخت، بهبود را عقب می اندازد.
- دارو؛ ضدالتهاب و شل کننده عضلانی برای عبور از فاز حاد بیماری با تجویز پزشک مفید است. مصرف خودسرانه و طولانی مدت دارو موجب ایجاد عوارض می شود.
- درمان با ورزش و گاهی فیزیوتراپی؛ مهمترین بخش تقویت عضلات فیله کمری است که از درد کمر کم می کند و احتمال عود را کم می کند.
- تزریق اپیدورال؛ در موارد منتخب برای کاهش التهاب اطراف ریشه عصبی و ایجاد فرصت زمانی برای بهبود انجام می شود.
جراحی؛ چه زمانی و چگونه
جراحی وقتی مطرح است که درمان غیرجراحی به درستی و به اندازه کافی انجام شده باشد ولی بیمار بهبود نیافته است ویا علایم عصبی بیمار به طور پیشرونده باشد.
میکروسکوپی
با برش کوچک و زیر دید میکروسکوپی، قطعه پاره شده دیسک خارج می شود. یکی از شایع ترین و موثرترین روش های کم تهاجمی است.
اندوسکوپی
در موارد خاصی دیسک کمر با برش کوچک تر و آسیب بافتی کمتر انجام می شود. احتمال عود به نسبت سایر روش ها کمی بیشتر می باشد.
لامینکتومی با برش کوچک
در دیسک های بزرگ با فشار شدید روی ریشه های عصبی و نخاع از این روش استفاده می شود. ستون فقرات نیز لاید پایدار باشد.
فیوژن مهره ای
در دیسک های شدید که دچار ناپایداری مهره و لغزندگی باشند، مهره ها به هم فیکس می شوند تا پایدار شوند و دیسک به طور قابل توجه ای تخلیه می شود. در شرایط مطلوب از دیسک مصنوعی نیز استفاده می شود.
در دیسک میکروسکوپی، بیمار همان روز یا فردای عمل روی پا می ایستد و راه می رود. مدت بستری یک تا دو روز است. درد تیرکشنده پا بلافاصله بعد عمل کاهش محسوسی دارد.
سوالات متداول
آیا بیرون زدگی دیسک کاملا به مرور زمان از بین می رود و کوچک می شود؟
بله، بخش بیرون زده دیسک به مرور زمان طی سه تا شش ماه جذب می شود و کوچک می شود. این صبر زمانی که دیسک روی ریشه عصبی یا نخاع فشار زیادی وارد نکرده باشد و علایم عصبی شدید و پیشرونده بیمار نداشته باشد، قابل انجام است.
آیا دیسک کمر با ورزش و فیزیوتراپی خوب می شود؟
بله، در بیشتر موارد دیسک خفیف، ورزش اصولی و گاه فیزیوتراپی بهترین کار برای کاهش درد و جلوگیری از عود می باشد. کلید موفقیت، تداوم و انجام حرکات ورزشی صحیح و اصولی زیر نظر متخصص می باشد.
آیا ماساژ برای دیسک کمر مفید است؟
در فاز حاد و زمانی که درد شدید باشد، ماساژ می تواند التهاب را افزایش بدهد. پس از فروکش کردن درد، ماساژ روی عضلات کمری می تواند کمک کننده باشد و اصلا روی ستون فقرات فشار مستقیم وارد نشود.
چه زمانی بعد از عمل می توانم به سر کار برگردم؟
بسیاری از بیماران، دو تا چهار هفته بعد از عمل میکروسکوپی به کارهای سبک و نشستنی باز می گردند. کارهای سنگین تر و یا نیازمند به بلند کردن وزن، معمولا نیاز به چهار تا شش هفته محدودیت دارند.
چه زمانی بعد از عمل میتوانم کارهای شخصی خود را انجام بدهم؟
روز بعد عمل قادر به راه رفتن می باشید و کارهای اولیه خود را می توانید انجام دهید.
چه زمانی بعد از عمل می توانم ورزش انجام دهم؟
بعد حدود یک تا یک و نیم ماه امکان شروع ورزش های سبک را دارید.
پیشگیری و عادات روزانه
اگر یک بار دچار دیسک کمر شده باشید،با رعایت چند عادت ساده می توانید از عود آن جلوگیری کنید و کیفیت زندگی خود را بهبود ببخشید:
- بلند کردن درست اجسام: هرگز از کمر خم نشوید. از زانو خم شوید، جسم را به بدن نزدیک کنید و سپس آرام بایستید.
- وضعیت صحیح نشستن: کمرتان را به پشت صندلی بچسبانید و از خم شدن به جلو خودداری فرمایید.
- تقویت عضلات مرکزی: ورزش های صحیح موجب تقویت عضلات اطراف ستون فقرات می شود و فشار از روی ستون فقرات و دیسک برداشته می شود.
- کنترل وزن و خواب کافی: افزایش وزن شدید، مخصوصا شکم بزرگ روی کمر فشار می آورد. تشک تخت که نه خیلی سفت و نه خیلی نرم باشد، بهترین حالت برای خواب است.
مطمئن نیستید دیسک کمر شما، عمل میخواهد یا خیر؟
با MRI و مدارک خود به مطب در تهران – میدان ونک مراجعه نمایید، پس از معاینه و بررسی مدارک، به طور شفاف میگویم که مورد شما نیازمند عمل است یا خیر.